(ನ್ಯೂಸ್ ಕಡಬ) newskadaba.com ಜು. 09. ಮಳೆಗಾಲ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಭ್ರಮ ಮನೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಧಾರಾಕಾರ ಮಳೆಯಿಂದ ತುಂಬಿ ಹರಿಯುವ ಹೊಳೆಗಳು, ಕೆಸರಿನಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಗದ್ದೆಗಳು, ನೀರು ನಿಂತಿರುವ ತೊರೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಸಿರಿನಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಕೃತಿ – ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕೇವಲ ಕೃಷಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೂ ಜೀವ ತುಂಬುತ್ತವೆ. ಸಂಜೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಟಾರ್ಚ್, ಬಕೆಟ್ ಅಥವಾ ಚೀಲ ಹಿಡಿದು ಗದ್ದೆಗಳಿಗೆ ತೆರಳುವ ಯುವಕರು, ರೈತರು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು ಏಡಿ ಹಿಡಿಯುವ ದೃಶ್ಯ ಇಂದಿಗೂ ಕರಾವಳಿಯ ಅನೇಕ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಆಹಾರ ಸಂಗ್ರಹವಲ್ಲ; ಪ್ರಕೃತಿಯೊಡನೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಜೀವನಶೈಲಿ, ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ.
ಹಿರಿಯರು ಹೇಳುವಂತೆ, “ಮಳೆಗಾಲದ ಏಡಿ ರುಚಿಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೂ ಉತ್ತಮ”. ಆದರೆ ಇಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವುದು ಅಗತ್ಯ – ಏಡಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಆರೋಗ್ಯಕರವೇ? ಸಮುದ್ರದ ಏಡಿ ಮತ್ತು ಗದ್ದೆಯ ಕಾಡು ಏಡಿ ಒಂದೇನಾ? ಯಾವ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದರೆ ಅದರ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ? ಹೆಚ್ಚು ತಿಂದರೆ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಈ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಪೌಷ್ಟಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಹಾರ ಜ್ಞಾನ ಎರಡೂ ಸೇರಿ ನೀಡುತ್ತವೆ.
ಏಡಿ – ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪ್ರೋಟೀನ್ ನ ನೈಸರ್ಗಿಕಮೂಲ
ಏಡಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಹೊಂದಿರುವ ಆಹಾರವಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 100 ಗ್ರಾಂ ಬೇಯಿಸಿದ ಏಡಿಯಲ್ಲಿ 18–20 ಗ್ರಾಂ ಪ್ರೋಟೀನ್ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರೋಟೀನ ದೇಹದ ಸ್ನಾಯುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಮರು ನಿರ್ಮಾಣ, ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ಹಾರ್ಮೋನ್ ಮತ್ತು ಎಂಜೈಮ್ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹಾಗೂ ಗಾಯಗಳು ಬೇಗ ಗುಣಮುಖವಾಗಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಕೊಬ್ಬಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದರಿಂದ ದೇಹದ ತೂಕ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಮಧುಮೇಹ ಹಾಗೂ ಹೃದಯದ ಆರೋಗ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ಇರುವವರಿಗೆ ಮಿತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಆಹಾರವಾಗಿದೆ.
ಏಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಸಂಪತ್ತು
ಏಡಿ ಕೇವಲ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ದೇಹಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಹಲವು ಖನಿಜಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವಸತ್ವಗಳ ಉತ್ತಮ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.
- ಸತುವು (Zinc) – ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಗಾಯಗಳು ಬೇಗ ಗುಣವಾಗಲು ಸಹಕಾರಿ.
- ಸೆಲೆನಿಯಂ (Selenium) – ಶಕ್ತಿಯುತ ಆಂಟಿಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್ ಆಗಿ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.
- ವಿಟಮಿನ್ B12 – ನರಮಂಡಲದ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ರಕ್ತಕಣಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಅಗತ್ಯ.
- ರಂಜಕ (Phosphorus) – ಮೂಳೆ ಮತ್ತು ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
- ಕಬ್ಬಿಣಮತ್ತುತಾಮ್ರ – ಹಿಮೋಗ್ಲೋಬಿನ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ನೆರವಾಗಿ ರಕ್ತಹೀನತೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತವೆ.
ಸಮುದ್ರದ ಏಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಮೆಗಾ–3 ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳು ಇರುವುದರಿಂದ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಮೆದುಳಿನ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೂ ಸಹಕಾರಿ. ಆದರೆ ಈ ಲಾಭಗಳು ಏಡಿಯನ್ನು ಅತಿಯಾದ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಕರಿದಾಗ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ.
ಸಮುದ್ರದ ಏಡಿ ಮತ್ತು ಕಾಡು ಏಡಿ- ಯಾವುದು ಉತ್ತಮ?
ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಕಾಡುಏಡಿ ಹಾಗೂ ಸಮುದ್ರದ ಏಡಿ ಎರಡೂ ಪೌಷ್ಟಿಕವಾಗಿದ್ದರೂ ಕೆಲವು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ.
ಸಮುದ್ರದ ಏಡಿಗಳು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಮಾಂಸದ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಒಮೆಗಾ–3 ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಇರುತ್ತವೆ. ಗದ್ದೆಯ ಕಾಡು ಏಡಿಗಳು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದರೂ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪ್ರೋಟೀನ್, ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಇತರ ಖನಿಜಾಂಶಗಳನ್ನುಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.
ಆದರೆ ಕಾಡುಏಡಿಗಳು ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದರಿಂದ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಲುಷಿತ ನೀರು ಅಥವಾ ಕೃಷಿರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿರಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತೊಳೆದು, ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೇಯಿಸಿ ಸೇವಿಸುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ.
ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಏಡಿ ಏಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯ?
ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಗೆ ನಿರ್ಬಂಧ ಇರುವುದರಿಂದ ತಾಜಾ ಸಮುದ್ರ ಮೀನುಗಳ ಲಭ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ ಕಾಡು ಏಡಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಮೂಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ ಆಹಾರ ಜ್ಞಾನದ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಆಹಾರ ದೊರೆಯುತ್ತದೆಯೋ, ಅದನ್ನು ಮಿತವಾಗಿ ಸೇವಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಆರೋಗ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.
ಏಡಿಯನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದರೆ ಆರೋಗ್ಯಕರ?
ಒಂದು ಆಹಾರದ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಅದು ಏನೆಂಬುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ಬೇಯಿಸುತ್ತೇವೆ ಎಂಬುದೂ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಪೌಷ್ಟಿಕ ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ ಏಡಿಯನ್ನು ಈ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸುವುದು ಉತ್ತಮ:
- ಕುದಿಸಿ ಬೇಯಿಸುವುದು
- ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸುವುದು
- ಪ್ರೆಶರ್ ಕುಕ್ಕರ್ನಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸುವುದು
- ಕಡಿಮೆ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಏಡಿ ಸಾರು ತಯಾರಿಸುವುದು
ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಡೀಪ್ ಫ್ರೈ, ಹೆಚ್ಚು ಮಸಾಲೆ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಏಡಿ ಖಾದ್ಯಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಇಂತಹ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಏಡಿಯ ಮೂಲ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಎಣ್ಣೆ, ಉಪ್ಪು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕ್ಯಾಲೊರಿಗಳ ಸೇವನೆಯೇ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಆಹಾರವೂ ಅನಾರೋಗ್ಯಕರವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.
ಹೆಚ್ಚು ತಿಂದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಆರೋಗ್ಯವೇ?
ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಏಡಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದ ನಂತರ ಕೆಲವರು ಮಿತಿಮೀರಿದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅಜೀರ್ಣ, ಹೊಟ್ಟೆಉಬ್ಬರ, ಹೊಟ್ಟೆನೋವು, ವಾಂತಿ ಅಥವಾ ಅತಿಸಾರ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆಗ “ಏಡಿ ನನಗೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ” ಅಥವಾ “ಏಡಿ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯದಲ್ಲ” ಎಂಬ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಸಮಸ್ಯೆ ಏಡಿಯಲ್ಲ; ಮಿತಿಮೀರಿದ ಸೇವನೆ, ಅತಿಯಾದ ಮಸಾಲೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಣ್ಣೆ ಹಾಗೂ ಸರಿಯಾದ ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಕೊರತೆಯೇ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ. ಯಾವುದೇ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರವೂ ಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಲಾಭಕರ.
ಯಾರು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಇರಬೇಕು?
ಈ ಕೆಳಗಿನವರು ಏಡಿ ಸೇವಿಸುವ ಮೊದಲು ವೈದ್ಯರು ಅಥವಾ ಆಹಾರ ತಜ್ಞರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯುವುದು ಸೂಕ್ತ:
- ಸಮುದ್ರ ಆಹಾರ ಅಥವಾ ಶೆಲ್ಫಿಶ್ಗೆ ಅಲರ್ಜಿ ಇರುವವರು.
- ಗೌಟ್ ಅಥವಾ ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಿರುವವರು.
- ತೀವ್ರ ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಕಾಯಿಲೆ ಇರುವವರು.
- ಗರ್ಭಿಣಿಯರು, ವೃದ್ಧರು ಹಾಗೂ ಚಿಕ್ಕಮಕ್ಕಳು ಅರ್ಧ ಬೇಯಿಸಿದ ಅಥವಾ ಸರಿಯಾಗಿ ಬೇಯಿಸದ ಏಡಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸಬಾರದು.
ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಮತೋಲನ ಕಾಪಾಡೋಣ
ಏಡಿ ಹಿಡಿಯುವುದು ನಮ್ಮ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನದ ಒಂದು ಸುಂದರ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಆದರೆ ಪರಿಸರದ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ. ಮೊಟ್ಟೆ ಹೊತ್ತಿರುವ ಹೆಣ್ಣು ಏಡಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಅತಿಚಿಕ್ಕ ಏಡಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು. ಏಡಿಗಳು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಸುರಂಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಣ್ಣಿನ ಗಾಳಿಯಾಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಪರಿಸರದ ಸಮತೋಲನ ಕಾಪಾಡುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಏಡಿ ಬೇಟೆ ನಮ್ಮ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಮಾರ್ಗವೂ ಆಗಿದೆ.
ಕೊನೆಯಮಾತು
ಮಳೆಗಾಲದ ಏಡಿ ಕೇವಲ ಋತುಮಾನದ ರುಚಿಕರ ಆಹಾರವಲ್ಲ; ಅದು ನಮ್ಮ ಕರಾವಳಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯ ಸಂಗಮವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪ್ರೋಟೀನ್, ಖನಿಜಾಂಶಗಳು ಹಾಗೂ ಅಗತ್ಯ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಈ ಆಹಾರವನ್ನು ತಾಜಾಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ, ಸ್ವಚ್ಛವಾ ಗಿತೊಳೆದು, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೇಯಿಸಿ, ಕಡಿಮೆ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿ ಮತ್ತು ಮಿತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅದರ ನಿಜವಾದ ಆರೋಗ್ಯ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ಮಾತು ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದೆ – “ಆಹಾರವೇ ಔಷಧಿಯಾಗಬೇಕಾದರೆ ಅದನ್ನು ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸಬೇಕು. “ಈ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಏಡಿಯ ರುಚಿಯನ್ನು ಸವಿಯಿರಿ. ಆದರೆ ಅದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ, ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಏಕೆಂದರೆ ಉತ್ತಮ ಆರೋಗ್ಯದ ಆರಂಭದು ಬಾರಿ ಔಷಧಿಗಳಿಂದಲ್ಲ; ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಅಡುಗೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಆಹಾರ ಆಯ್ಕೆಗಳಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ.
ಡಾ. ಅಜಿತ್ ಕೆ. ಕೋಡಿಂಬಾಳ
ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಟಿಕ ತಜ್ಞರು
ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗ ಯೆನೆಪೋಯ ನ್ಯಾಚುರೋಪತಿ ಮತ್ತು ಯೋಗಿಕ್ ಸೈನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜು ಹಾಗೂ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಯೆನೆಪೋಯ (ಡೀಮ್ಡ್ 2ಬಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ), ಮಂಗಳೂರು
